Oyun bireye; dikkatli olma, odaklanabilme, teknik ve taktik geliştirme, stratejik düşünebilme yetisi, öngörü, sosyal beceri ve ince motor becerileri geliştirme, analiz etme, hafıza güçlendirme, özgüven, ipuçlarını imgeleme yetileri ve aynı zamanda bireye başarısızlıklar karşısında olumlu davranış sergileme, başarı ve planlı çalışma, kurallara uyma, sabırlı olma özellikleri kazandırır. Oyunun Hunlar, Sakalar, Göktürkler, Karahanlılar, Selçuklular ve Osmanlılar döneminde var olduğu özellikle padişah ve şehzadeler tarafından bir savaş, zekâ ve strateji oyunu olarak oynandığı bilinmektedir.
Oyun tahtası üzerinde karşılıklı altışar adet olmak üzere on iki küçük kuyu ve her iki oyuncunun taşlarını toplayacağı birer büyük hazneye sahip olduğu mangala oyunu kırk sekiz taşla ve değişik kurallarla oynanabilmektedir.
Türk kültürünün yansıması olan bu oyunun her hamlesi gelenek ve göreneklerden yansımalar taşımaktadır. Türklerin baba ocağını terk etmeme geleneğinden çift yapma kuralı ile Türk inanç ve devlet sistemi ikili anlayışına kadar kültürümüzden kesitleri sembolize etmektedir. Ayrıca güç oyunu denilen mangala oyun malzemelerinin kolay temin edilebilir olması sebebiyle toplumun her kesiminde zevkle oynanmıştır.
Hareket etmek anlamına gelen mangala çeşitli şekillerde adlandırılmış ve kültürümüzün bir parçası olmuştur. Yapılan bu çalışmada dünyada çok iyi bilinen fakat Türkiye’de bir dönem unutulmuş olan mangala oyunu çeşitli yönleriyle ele alındı. Buradan yola çıkarak araştırmanın amacı; dünyada, Türk kültüründe, Osmanlı Devleti’ndeki yeri ve önemi, kültürümüze yansıması, oyun kurallarının tespit edilmesi, mangala oyununun tanıtılması, sürdürülmesi, yeniden hayat bulması ve bu yolla nesilden nesile aktarılması ve mangala oyunu ile ilgili literatür oluşturulmasıdır. Araştırma derleme çalışması olup mangala ile ilgili literatür incelenmiş, kitap makale ve bulgulara yer verilmiştir.
Kul, M. “Türk’ün Strateji ve Zekâ Oyunu “Mangala” Turkish Studies, Social Sciences, Volume13/18, Summer 2018, p. 979-990.
Tam metin için tıklayınız.